فصل1

    فکر کنید صفحه 3
چه مشاهده هایی سبب شد تا دموکریت به ذره های سازنده مواد مختلف شکل های گوناگونی را نسبت دهد؟

دموکریت با مشاهده خواص ظاهری مواد از طریق مشاهده کردن، چشیدن ،‌لمس کردن و آثاری که برروی حواس او ایجاد می کرد، برای ذره های سازنده، مواد مختلف شکل های گوناگونی را در نظر گرفت. مثلاً هنگام چشیدن مواد ترش چون باعث سوزش زبان و لب ها می شد تصور می کرد به شکل لوزی هستند و لبه های تیز و برنده هستند و با مشاهده قطرات آب آن ها را کروی فرض می کرد.

    فکر کنید صفحه 4
اگر امکان پرسیدن پرسش های زیر از دالتون فراهم بود،شنیدن چه پاسخ هایی را انتظارداشتید؟

1 – آثار جرم همه اتم های آهن با هم مساوی است؟بله ، اتم های سازنده یک عنصر کاملاً شبیه یکدیگر هستند بنابراین اتم های آهن همگی هم اندازه هستند و جرم آن ها با هم مساوی است.
2 – آیا می توان عنصرهای تازه ای را در آزمایشگاه ساخت؟خیر، زیرا دالتون عقیده داشت اتم ها را می توان به وجود آورد و نمی توان از میان برد. پس نمی    توان اتمی را در آزمایشگاه ساخت.
3 – آیا می توان مس را به طلا تبدیل کرد؟خیر، زیرا اتم هیچ عنصری نمی تواند به اتم عنصردیگری تبدیل شود.  

  فکر کنید :‌صفحه 7

امروزه، مس، گوگرد و اکسیژن را به عنوان عنصر می شناسیم. با این حال :
1 – آیا برداشت دالتون از مفهوم عنصر درست و کامل بوده است؟برداشت دالتون تا حدودی درست بوده است. دالتون عنصر را ماده ای می دانست که از یک نوع اتم ساخته شده است.
2 – شما عنصر را چه تعریف می کنید؟عنصر ماده ای است که ذره های سازنده ی آن اتم یا مولکول هایی هستند که از اتم های یکسان ساخته شده اند.

 فکر کنید صفحه9

درسه کاسه مقداری عسل ریخته شده است.یکی از این کاسه ها مدتی در آفتاب،یکی دراتاق و دیگری برای مدتی در یخچال بوده است.به نظرشما عسل موجود در کدام کاسه را آسانتر میتوان باقاشق برداشت؟کاسه ای که برای مدتی درزیرآفتاب بوده است.زیراگرما سبب افزایش سرعت حرکت مولکول هامی شود .

 فکر کنید صفحه 10

 در هر عبارت به جای نقطه چین واژه ای مناسب قراردهید.

کاهش یا افزایش – گرم کردن یا سرد کردن
«با افزایش دما جنبش ذره های ماده افزایش می یابد.»

«با گرم کردن یک مایع می توان آن را به بخار تبدیل کرد.»
آیا از دو عبارت بالا می توان نتیجه گرفت که : «جنبش ذره ها در حالت گازی بیشتر از حالت مایع است»؟ بله

فصل2

مشاهده کنید صفحه 13

1 – یک دما سنج معمولی را به دست مورد مشاهده قراردهید. درباره طرز کار با آن بر اساس انبساط و انقباض با دوستان خود گفت و گو کنید.هنگامی که دما سنج را در کنار جسم گرم قرار می دهیم، مایع درون دما سنج بر اثر گرما منبسط شده و بالا می رود و اگر دماسنج را در کنار جسم سرد قرار می دهیم، مایع درون دما سنج بر اثر سرما منقبض شده و پائین می آید.

2-   یک دما سنج پزشکی(تب سنج)رانیز به دقت مشاهده کنید.شکل ظاهری،محدوده دماودقت اندازه گیری آن رابا دما سنج معمولی مقایسه کنید.الف- دماسنج پزشکی از35تا42درجه سانتی گراد درجه بندی شده است امادماسنج معمولی ازصفرتا100درجه سانتی گراد درجه بندی شده است.ب- دماسنج پزشکی برخلاف دماسنج معمولی درنزدیکی مخزن یک خمیدگی کوچکی دارد.ج- دماسنج پزشکی برای اندازه گیری دمای بدن به کار می رود ولی دماسنج معمولی برای اندازه گیری دمای بدن به کار می رود.

3– چرا در مسیر مایع درون دماسنج پزشکی یک خمیدگی ایجاد کرده اند؟خمیدگی بالای مخزن جیوه سبب می شود که هنگام اندازه گیری دمای بدن بیمار جیوه مایع به مخزن برنگردد و پزشک فرصت کافی برای خواندن دمای دقیق را داشته باشد. البته قبل از هر بار استفاده دماسنج را به شدت تکان می دهند تا جیوه به مخزن باز گردد.

4- چرا دماسنج پزشکی راقبل از استفاده باید ضدعفونی کرد؟(امانه با آب جوش)تا ازهرگونه میکروبی که روی آن وجود دارد پاک گردد(زیرا دمای آب جوش بالا می باشد وممکن است دما سنج بشکند.

   یک پله بالاترصفحه14
1 – برای جداکردن دو لیوان که در هم گیر کرده اند چه راهی پیشنهاد می کنید؟ داخل لیوان درونی مقداری آب سرد می ریزیم و لیوان بیرونی را داخل یک ظرف آب گرم قرار می دهیم لیوان درونی در اثر سرما منقبض می شود در حالیکه لیوان بیرونی در اثر گرما  منبسط می شود ، بنابراین براحتی از یکدیگر جدا می شوند.

   تفسیر کنیدصفحه18
1 – برای بازکردن در فلزی یک ظرف شیشه ای که بسیار سفت شده است آن را زیر آب داغ می گیرند؟ چرا؟ زیرا در فلزی بر اثر گرما سریع تر از ظرف شیشه ای منبسط می شود ، بنابراین در ظرف به راحتی باز می شود.

2 – یک گلوله مسی و یک صفحه  آهنی که روی آن سوراخی دایره ای شکل به قطر گلوله وجود دارد در اختیار داریم. در دمای معمولی گلوله می تواند از سوراخ عبور کند . با توجه به نمودار (صفحه 18) به این دو سؤال پاسخ دهید.

الف) اگر گلوله مسی و صفحه آهنی را تا دمای نسبتاً زیادی گرم کنیم آیا گلوله باز هم از سوراخ رد می شود؟ چرا؟خیر، زیرا گلوله  مسی در اثر گرما بیشتر از صفحه  آهنی منبسط می شود. در نتیجه حجم گلوله  مسی از صفحه آهنی ببیشتر افزایش می یابد و گلوله از سوراخ رد نمی شود.

ب ) اگر گلوله از آهن و صفحه از مس باشد چه وضعی پیش می آید؟گلوله  آهنی از صفحه  مسی به راحتی عبور می کند زیرا صفحه بیشتر از گلوله منبسط می شود.

فصل3

  فکر کنید صفحه24
عوامل مؤثر بر سرعت تبخیر را برشمارید و علت تأثیر هر عامل را با توجه به طبیعت ذره ای ماده و ویژگی های آن (نظریه مولکولی) توضیح دهید.

1 – گرم کردن : وقتی به یک مایع گرما می دهیم جنبش مولکول ها زیادتر می شود. به یکدیگر برخورد کرده فاصله بین آنها بیشتر می شود. در نتیجه نیروی ربایش کمتر شده و سریعتر به هوا پرتاب می شوند.
2 – سطح مایع: هر چه مساحت سطح مایع بیشتر باشد مولکول ها فرصت بیشتری برای آزاد شدن از سطح مایع پیدا می کنند بنابراین زودتر تبخیر می شوند.
3 – وزش باد : وزش باد سبب می شود مولکول هایی که در سطح مایع قرار دارند سریعتر از مایع جدا شده و وارد هوا شوند.
4 – نوع مایع :هر چه نیروی ربایش بین مولکول های مایع بیشتر باشد سرعت تبخیر کمتر است.
5 – ناخالصی : هر چه ناخالصی بیشتر باشد مایع غلیظ تر شده نیروی ربایش بین مولکول ها زیادتر می شود، فاصله بین مولکول ها کمتر می شود و سرعت تبخیر کاهش می یابد.
6 – رطوبت : هر چه رطوبت هوا بیشتر باشد تعداد مولکول هایی که از سطح مایع جدا می شوند با تعداد مولکول هایی که به مایع باز می گردند تقریباً مساوی می شود و در نتیجه تبخیرسرعت کاهش می یابد.

  فکر کنید صفحه26
چرا در محیط های مرطوب مثل حمام، لباس های خیس دیرتر خشک می شوند؟ محیط هایی مانند حمام از بخار آب اشباع شده است بطوریکه گاهی اوقات سرعت بخیر با سرعت میعان برابر شده و تبخیر صورت نمی گیرد. آیا می توانید پاسخ این پرسش را به طور کلی به عنوان یکی دیگر از عوامل مؤثر بر سرعت تبخیر بیان کنید؟بله ، هر چه رطوبت بیشتر باشد، سرعت تبخیر کاهش می یابد . 

  فکر کنید صفحه26
بارش باران چه ارتباطی با میعان بخار آب دارد؟ بخار آب بر اثر سرما در ارتفاعات متراکم شده به قطرات آب تبدیل می شود یعنی عمل میعان صورت گرفته است.

  اطلاعات جمع آوری کنید27
نوشیدن مداوم آب مقطر – یعنی آبی که هیچگونه مواد معدنی ندارند – برای سلامتی زیان آور است. چرا؟ در آب های نوشیدنی معمولی ترکیبات مختلف از جمله آهن، کلسیم و فلوئوروجود دارد که تا حدودی نیاز قسمت های مختلف بدن از جمله استخوان ها،‌خون ،‌دندان و غیره را برطرف می کند. چون آب مقطر مواد معدنی ندارد با مصرف مداوم آن بدن دچار کمبود این مواد می شود.

   فکر کنید صفحه28
اگر در یک ظرف شیشه ای دربسته تعدادی قرص نفتالین بیندازیم، پس از مدتی چند بلور بسیار ریز نفتالین روی دیواره ی ظرف و اطراف در آن مشاهده می شود. علت چیست؟ قرص های نفتالین ابتدا به حالت بخار در می آیند (تصعید) در اثر تماس با فضای بالای ظرف ، سرد شده و دوباره به بلورهای ریز نفتالین تبدیل می شوند (چگالش).

  فکر کنید صفحه29
1 – چرا وقتی از استخر بیرون می آیید بدن شما احساس سرما می کند؟زیرا آب موجود بر روی سطح بدن برای تبخیر شدن نیاز به گرما دارد و این گرما را از بدن ما دریافت می کند، بنابراین احساس سرما می کنیم.

2- درقدیم برای خنک نگه داشتن آب ازکوزه استفاده می شده است.کوزه چه نقشی در خنک کردن آب درارد؟از درون کوزه مقداری آب به بیرون نفوذمی کند،این آب تبخیرمی شودوبرای تبخیر شدن به گرمانیازداردواین گرماراازآب درون کوزه می گیردوآنراخنک می کند.

فصل4

  فکر کنید صفحه33
هوای پاک و تمیز ، بطور عمده مخلوطی از گازهای اکسیژن ، نیتروژن، کربن دی اکسید،‌آرگون و مقداری بخار آب است.

1- این هوا چه نوع مخلوطی است، همگن یا ناهمگن ؟ چرا؟ مخلوط همگن . چون گازهای تشکیل دهنده هوا به طور یکنواخت در همه جا پخش شده اند و نمی توان آن ها را به آسانی از هم تشخیص داد.

2- چگونه می توان با انجام یک آزمایش ساده به وجودبخارآب دراین مخلوط پی برد؟اگر یک پارچ آب سرد رادریک اتاق بگذاریم قطره های آب رابرروی دیواه پارچ آب مشاهده خواهیم که نشان دهنده وجود بخار آب درهوامی باشد.

  فکر کنید صفحه35

تا کنون 109عنصر شناخته شده است،درحالی که تعداد ترکیب های شناخته شده بی شماراست، چرا؟زیراترکیبهای مختلف ازپیوندعناصر بایکدیگر به وجود می آیند.(به عنوان مثال درزبان فارسی 32حرف داریم ولی میلیون ها کلمه)

  فکر کنید صفحه36

باتوجه به شکل(صفحه36)به نظر شما درجه خلوص کدام شمش آهن بیشتر است؟چرا؟تفاوت قیمت این دو شمش را چگونه توجیه می کنید؟شمش سمت چپ.زیرا ناخالصی کمتری دارد.شمشی که خالص تر است گران تر می باشد.

   اطلاعات جمع آوری کنیدصفحه37
1 – آلیاژ طلا را چگونه تهیه می کنند؟ باتوجه به عیار طلا، طلا را با مقدار معینی نقره و مسن حرارت داده و با یکدیگر مخلوط می کنند.

2 – چگونه طلای واقعی را از بدل تشخیص می دهند؟ باتوجه به مشخصات ظاهری و یا از سنگ محک و تیز آب استفاده می کنند. برای تشخیص جسم مورد نظر را روی سنگ محک می کشند تا اثری بر روی سنگ باقی گذارد. سپس از محلول تیزاب مقداری بر روی آن می ریزند. اگر طلا، غیرواقعی باشد، اثر آن بر روی سنگ کاملاً محو می شود ولی اگر طلا واقعی باشد اثر زرد رنگ روشنی برجای می گذارد.

  فکر کنیدصفحه39
1 – با توجه به جدول ص 39 کدام حل شونده بیشتر در آب می شود. آهک یا گچ؟ گچ ، در مقدار مساوی آب (100 میلی لیتر) تعداد بیشتری گچ حل می شود.

 
2 – یک لیتر محلول سیرشده ی کدام ماده سنگین تر است. شکر یا نمک ؟ محلول سیرشده شکر، از حل شدن 205 گرم شکر در 100 میلی لیتر آب بدست می آید. در حالی که محلول سیرشده نمک حاصل حل شدن 38 گرم نمک در 100 میلی لیتر آب است. اگر مقدار آب در هر مورد یک لیتر باشد، محلول سیرشده شکر در آب از محلول سیرشده نمک در آب سنگین تر است.

  فکر کنیدصفحه42
ماهی ها در آب های سرد اکسیژن بیشتری در اختیار دارند یا در آب های گرم ؟ چرا؟در آب های سرد زیرا میزان حل شدن گاز در آب سرد بیشتر از آب های گرم است.

  فکر کنیدصفحه42
1 – باتوجه به جدول زیر آیا می توانید دو راه برای جدا کردن براده آهن از خاک اره از مخلوط آن ها با یکدیگر پیشنهاد کنید؟ توضیح دهید.

1- آهن ربا را به مخلوط (آهن – خاک اره) نزدیک می کنیم براده های آهن جذب آهن ربا شده و از ظرف خارج می گردد و خاک اره در ته ظرف باقی می ماند.
2- مخلوط براده آهن و خاک اره را داخل آب می ریزیمف براده آهن سنگین تر از آب است بنابراین در ته ظرف ته نشین می شود، و خاک اره بر روی سطح آب شناور می ماند. با سرریز کردن می توان اجزاء این دو مخلوط را از یکدیگر جدا کرد.

  فکر کنیدصفحه45
اگر مقداری روغن مایع را درون یک لیوان آب بریزید، پس از مدتی روغن از آب جدا می شود و روی آب قرار می گیرد. چرا؟در این حالت برای جداکردن روغن از آب چه روشی پیشنهاد می کنید.
چون روغن درآب حل نمی شود و سبک تر از آب است بر روی سطح آب جمع می شود.
1 – روش سرریز کردن
2 – از ظرف صابون های مایع استفاده می کنیم. بعد از ریختن آب و روغن داخل ظرف آن را وارونه می کنیم. بعد از اینکه روغن روی سطح مایع قرار گرفت درب را فشار می دهیم چون آب سنگی تر از روغن است خارج شده روغن در ظرف باقی می ماند.
3 – از کیسه فریزی استفاده می کنیم. مخلوط را در داخل آن می ریزیم، کیسه را به صورت مخروط در آورده، سوراخ بسیار ریزی در پائین مخروط ایجاد می کنیم. مثل حالت قبل آب و روغن جدا می شود.